Hikmetü’l İşrak – İşrak Felsefesi
Tasavvuf tarihinde Allah-âlem ilişkisini, dolayısıyla varlığın meydana gelişini ve işleyişini, akla dayalı ilmî yöntemlerden farklı olarak hocası Muhyiddin İbnü’l-Arabî gibi keşf ve ilhamdan kaynaklanan mistik sezgiyle açıklayan Sadreddin Konevî, varlığı aynı sistemle yorumlamakta ve ilm-i ilâhînin (metafizik) temel meselesini Miftâhu’l-Gaybisimli eserinde başarılı bir üslupla ele almaktadır.
Hikmetü’l İşrak – İşrak Felsefesi
Eserin tertibinin ve içerdiği bilgilerin kendi düşünce ürünü olmadığını, bunların tamamen ilâhî irade çerçevesinde keşf ve ilham yoluyla geldiğini eserin girişinde dile getiren Konevî, bu sebeple kitabın tertibinin yadırganmaması gerektiğini ifade etmiştir. Ayrıca eseri, yüksek düzeyde seçkin olan (ahassü’l-havâs) kimselerin seyrüsülûk esnasında yararlanması için kaleme aldığını, bazı konuları okuyucunun sezgi gücüne havale ederek kısa kestiğini, bir kısım önemli meseleler hakkında ise çok kapalı oldukları için susmayı tercih ettiğini ifade etmiştir.
Telifi sonrasında şerh, hâşiye ve ta‘lîklerin ilgisine mazhar olmuş Miftâhu’l-Gayb, Türkçe çevirisi ve yazmasının tıpkıbasımı ile Fatih Kitaplığı Dizisi kapsamında okuyucuların istifadesine sunulmuştur. Doç. Dr. Ekrem Demirli tarafından Türkçeye çevrilen eserin yayına hazırlanmasında Fatih’in mütalaası için hususi olarak istinsah edilen Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Ayasofya Koleksiyonu 1930 numarada kayıtlı yazma nüsha esas alınmıştır.İşrâkiyye ekolünün kurucusu Şihâbeddin es-Sühreverdî el-Maktûl’ün (ö. 587/1191) en önemli eseri Hikmetü’l-İşrâk’tır. Kitabın önemi İşrâkiyye ekolünün ilkelerini, yöntemini ve karakteristik özelliklerini açık ve kapsamlı biçimde ortaya koymasından kaynaklanmaktadır. Bundan dolayı Sühreverdî’nin kurduğu sistem adını bu eserden almıştır.
Hikmetü’l-İşrâk’ı 582 (1186) yılında tamamladığını müellif bizzat kaydetmektedir. Bir mukaddime ile iki kısımdan oluşan Hikmetü’l-İşrâk’ın mukaddimesi, eserin dayandığı felsefe tasavvuruna genel bir çerçeve teşkil edecek ana fikirleri ihtiva etmekte ve kitabın yazılış gerekçesini ortaya koymaktadır. Eserin mantık disiplinine ayrılmış olan birinci kısmında Aristo mantığının formel yapısına sadık kalınarak bir özet verilmektedir. Ancak mantığın epistemoloji ve ontoloji ile irtibatlı olduğu konularda Sühreverdî, Aristocu (Meşşâî) felsefeye eleştiriler yöneltmektedir. Bu eleştiriler, genellikle tanım teorisiyle bir mantık kategorisi olarak cevher teorisi üzerinde yoğunlaşmaktadır. Eserin ikinci kısmı “Fi’l-Envâri’l-ilâhiyye ve nûrü’l-envâr ve mebâdi’ü’l-vücûd ve tertîbühâ” başlığını taşımakta olup beş makaleye ayrılmıştır. Eser, Sühreverdî’nin İşrâk yolunu benimsemiş olan okuyucusuna tavsiyeleriyle son bulmaktadır. Hikmetü’l-İşrâk’ın bu son kısmı “nur metafiziği” denilebilecek felsefî çerçeve içinde ontoloji, kozmoloji, psikoloji (epistemoloji) ve eskatoloji (mead) konularını ele almaktadır.
Fatih Kitaplığı Dizisi kapsamında yayınlanan Hikmetü’l-İşrâk, Prof. Dr. Eyüp Bekiryazıcı ve Üsmetullah Sami tarafından tercüme edilmiştir. Bu çalışmada Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, III. Ahmed Kitaplığı 3267 numarada kayıtlı Fatih’in özel kitaplığı için istinsah edilen yazma nüsha esas alınarak, tıpkıbasım ve tercümesiyle birlikte neşredilmiştir.
| Biçim | Ciltli |
|---|---|
| Çeviri | Eyüp Bekir Yazıcı – Üsmetullah Sami |
| Dil | Türkçe/Arapça |
| Sayfa Sayısı | 634 |
| Türü | Epistemoloji (Bilgi), İşrakiyye |
| Yayın Yılı | 2015 |
| Yayınevi | Yazma Eserler Kurumu |
| Yazar | Şihabüddin Es-Sühreverdi |
Sadece bu ürünü satın almış olan müşteriler yorum yapabilir.
"Hikmetü'l İşrak - İşrak Felsefesi", Şihabüddin Es-Sühreverdi tarafından yazılmış, işrakî felsefenin temel prensiplerini ortaya koyan önemli bir eserdir. Es-Sühreverdi, bu eserinde, özellikle ilahi ışık ve beyin ışığının insan düşüncesini nasıl etkilediği üzerine yoğunlaşır. İşrak felsefesi, bilgi ve gerçeklik anlayışını ışık üzerinden temellendirir. Es-Sühreverdi'nin ortaya koyduğu bu öğretiler, hem İslam felsefesi hem de doğu felsefesi açısından büyük bir yenilik ve derinlik taşır.
Kitabın İçeriği ve Teması:
1. İşrak Felsefesinin Temelleri:
- İşrak (ışıldamak, parlamak) kelimesi, ışık kavramı ile ilişkilidir ve felsefi anlamda bilginin ve gerçekliğin ışık yoluyla elde edilmesini ifade eder. Es-Sühreverdi, ışığın bilgiye ulaşmada ve gerçekliği kavramada nasıl bir rol oynadığını açıklar.
- Es-Sühreverdi'ye göre, gerçek bilgi, ilahi ışığın insanın ruhuna yansıması ile ortaya çıkar. Bu ışık, insanın gönlünü aydınlatır ve ona ilahi hakikati gösterir. Zihinsel kavrayış, fiziksel gözlemlerden çok içsel sezgilerle mümkün olur.
2. Işığın Metafiziksel ve Ontolojik Yeri:
- Işık, Es-Sühreverdi'nin felsefesinde sadece maddi bir fenomen değil, aynı zamanda ontolojik bir gerçekliktir. Varlık ile ışık arasındaki ilişkiyi tartışırken, ışık, tüm varlıkların özüdür ve varlıklar ışığın tecellisi olarak var olur.
- Es-Sühreverdi, bu metafizik anlayışını "ışığın bir özü" ve onun "görünür olma biçimleri" olarak formüle eder. Her şeyin temeli, bir tür ışık olmalıdır; varlıklar, ışığın farklı şekillerde tecelli etmesidir.
3. İlahi Işık ve İnsanın Bilgiye Ulaşma Yolu:
- İlahi ışık, gerçek bilginin kaynağıdır. İnsanın bilgiye ulaşması da bu ilahi ışığa duyduğu içsel bağlılıkla mümkündür. Es-Sühreverdi, insanın bilgiye ve gerçekliğe ancak ruhsal bir yükselme yoluyla ulaşabileceğini savunur.
- İşrakî bilgi, rasyonel akıl ve duyusal algılarla elde edilemez. Bu bilgi, yalnızca ilahi ışığın insana yön vermesiyle ortaya çıkar. İnsanın gönlü, ruhunun saflaşmasıyla bu ışığı almaya uygun hale gelir.
4. Zihin ve Ruhun Aydınlanması:
- Zihin ve ruh, işrakî bilgiye ulaşmada kilit rol oynar. Es-Sühreverdi, ruhun ilahi ışığa en yakın hale gelebilmesi için zihnin arındırılması gerektiğini vurgular. Bu süreçte nefsi terbiye etmek, iradeyi güçlendirmek ve sezgiyi geliştirmek gerekir.
- Ruh, bu saflaşma sürecinde, ışığın farklı derecelerine ulaşarak en yüksek bilgilere ve gerçeklere varır.
5. İşrak Felsefesinin Varlık ve Evren Anlayışı:
- Evrenin yapısını ve varlıkların birbirleriyle olan ilişkilerini işrakî bir perspektiften açıklayan Es-Sühreverdi, her varlık bir ışık yansımasıdır der. Varlıklar, ilahi ışığın farklı tezahürleri olup, her bir varlık ışığın bir parçası olarak varlık sahasında yer alır.
- Evrenin yaratılışı da bu ışığın bir çeşit tecellisi olarak görülür. Tüm varlıklar, başlangıçta ışığın saf hali olarak kabul edilir ve zamanla bu ışık, çeşitli biçimlere bürünür.
6. İşrakî Felsefenin Pratik Yönleri:
- Es-Sühreverdi, işrakî bilgiyi sadece teorik bir kavrayış değil, aynı zamanda manevi bir yolculuk olarak ele alır. Bu yolculuk, kişinin ruhunu ve gönlünü aydınlatan bir içsel keşif sürecidir.
- Tasavvufi bir bakış açısıyla, nefsin arındırılması ve ruhî yükseliş kişinin doğru bilgiye ulaşmasını sağlar. İbadet, meditasyon ve maneviyat, işrakî felsefenin pratiğe dökülmüş halidir.
7. İşrak Felsefesinde Estetik ve Sanat:
- Es-Sühreverdi, güzellik ve sanatın da ilahi ışık ile ilişkili olduğunu savunur. Estetik, ışığın görünür tecellisi olarak kabul edilir. Sanat, hem ilahi hakikate bir yansıma hem de insanın ruhsal yolculuğunda bir araçtır.
- Güzel olan her şey, işrakî felsefenin ışığında, ilahi gerçeğin yansıması olarak kabul edilir. Bu bağlamda, insanın içsel güzellik ve aydınlık arayışı, dışsal güzellikleri takdir etmesinin bir yansımasıdır.
Kitabın Önemi:
"Hikmetü'l İşrak", işrakî felsefenin temel kaynaklarından biridir ve Şihabüddin Es-Sühreverdi’nin düşüncelerini sistematik bir şekilde ortaya koyar. Es-Sühreverdi'nin öğretileri, sadece İslam felsefesi değil, aynı zamanda doğu felsefesi ve gizemcilik açısından da önemli bir yer tutar. Felsefi düşüncelerinin merkezinde, insanın ilahi hakikatlere ulaşması için içsel bir ışık yolu takip etmesi gerektiği yatar.
Kitap, ilahi ışık, bilgi, ruh ve gönül arındırma gibi temel kavramlarla, insanın manevi ve entelektüel yükselişinin yollarını açıklar. Aynı zamanda, ontoloji, epistemoloji ve estetik alanlarında da önemli düşünsel katkılar sunar.
Genel Değerlendirme:
"Hikmetü'l İşrak", işrakî felsefenin en önemli metinlerinden biri olarak, ışık temalı bir dünya görüşü sunar. Es-Sühreverdi, insanın bilgiye ulaşma yolunun ilahi ışığın rehberliğinde mümkün olduğunu vurgular ve bu ışığı takip etmenin ruhsal aydınlanmayı beraberinde getireceğini belirtir. Eser, tasavvufla ilgilenenler, felsefe meraklıları ve doğu mistisizmi ile ilgilenen herkes için önemli bir kaynaktır.
Değerlendirmeler
Filtreleri temizleHenüz değerlendirme yapılmadı.