Anadolu Selçukileri – Sahaifülahbar Camiüddüvel

Anadolu Selçukileri – Sahaifülahbar Camiüddüvel

Birkaç yıldır öz Türkçe diye birçok yazılar yazdık. Ancak bunların hepsinde de kalemlerin yazıcılara yandaşlık ettiğini gördük.
Dilime, kalemime buyuran bir dilek ve ödev önünde kendimi sınamak istedim. Bundan kendimce çok şeyler umutlanıyorum biliyoruz; dilimizin uzun yıllar başlı başına yazı işlerinde çalıştırılmaması onun birçok bağlarını gevşetmiştir.

Yabancı sözler, bağlar yasak olmadığından ağıza, kaleme hangisi kolay geldiyse onu kullanıp geçmişizdir. Yazıcı genişçe bir yünete açılıp yürürken kalemin nerelerde irkildiğini görür. Artık bu duraklamalarda kalemlerimize kuvvet verecek araçlara bugün sahip bulunuyoruz. İşte bu araçlara güvenerek kendimi yazılı bir sinaca çekiyorum.

Bunu yaparken gençlerimize kendi yazılarile, kendi diller ile bir başurak da vermiş olacağım. Bunun için son tarihçilerimiz arasında bile az tanınan çok önemli bir tarihçimizi tanıtmak istedim. Öteden beri kavrayışı, görüşü, tükenmez duruşuşu ile gözlerimi alan Selânikli Müneccim başının “Camiüddüvel” adındaki Arapça tarihinden Anadolu Selçukları kısmını seçtim. Bunun gibi daha yüzden artık devletin tarihlerini toplamış olan bu kitap ortaçağ doğu tarihi için eski ve genel bir kaynak sayılabilir. Bu yüzlerce devletin tarihcilikleri arasında görülen tutarlık Müneccimbaşı Ahmedin kafasındaki hızı değerlemeğe yetişir. Şunu da göz önünde tutmalıkim bu adamın asıl at oynattığı alan tarih değil gök yüzüdür. Tarih için bu kadar vakıt ayırabilmesi şaşılacak bir iştir.

Sanıyorum Türkçe kitap okumayı küçüklük sayan o zamanın bilgeleri de okusun diye Arapça yazılan bu koca tarih Dördüncü Muhammede sunulmuştur. Lâle devrinde ve sonraları bastırılan ve Türkçeye çevrilmeğe başlanan ana kitaplar arasında bu izerde başlangıcındaki anlatışa göre o zamanın okumuşlarından şair Nedimin kalemile Türkçeye çevrildi.

Nedim ağdalı kısımlarından birazını çıkardım dediğine göre epice kısaltımlar yapmış denekdir. Bizim aldığımız parça Kayseri yazma- sında elli iki büyük sayfa kaplamışken Nedimin çevirmesinde (Sahaifülahbar) da ancak on yedi orta sayfa kadar olmuştur. Demek epice bir kırpılma görmüş oluyor.

Arapça yazmasının sayfasını rakamlarken elleri yoran bu kocaman kitabın Türkçeye çevrilmesinde bir takım özetmeler olmuşsa bile yıllar yıpratacak bir çalışmanın verimi, ürünü olduğunda şüphe bırakmaz. Biz aldığımız sayfaları çevirirken öz iyesinin sözlerini olduğu gibi Türkçeleştirmeğe çalıştık. Hem Salt Türkçe yazmak, hem de tek söz kaçırmamağa çalışmak gibi iki çetin amacın kıskacı arasında sıkışan kalemimin yanlışları da olabilir.

Onları görenler ereğimizin kutluluğuna bağışlarlar umudundayım. Tarihcinin bu kısımda [*] kullandığı göçüm yıl tarihlerinin yanlarına doğum yıl tarihlerini ben koydum. Birtakım sayfaların aşağılarında yıldızlarla gösterilen satır lar benimdir. Kalanları olduğu gibi (camiüddüvel) in Selçuklar kısmının çevirmesidir.

1-11-1934
Kitap Sarayları Direktörü Hasan Fehmi Turgal
[*] Tarihcimiz Bizans kısmında her iki tarihi de kullanmaktadır.